SMM Hesaplama: Serbest Meslek Makbuzu Nasıl Kesilir? (2026)

Doktorlar, avukatlar, mühendisler, mimarlar ve vergi mükellefi olan freelancer’lar (yazılımcı, tasarımcı vb.) yaptıkları hizmet karşılığında fatura yerine Serbest Meslek Makbuzu (SMM) keserler. Ancak bu makbuzun hesaplaması, standart faturadan biraz daha karışıktır çünkü işin içine “Stopaj (Gelir Vergisi Kesintisi)” girer.

Yukarıdaki SMM Hesaplama Aracı, müşterinizle “Net” veya “Brüt” üzerinden anlaşmanıza göre tüm vergileri ve elinize geçecek parayı otomatik hesaplar.

SMM’de Hangi Kesintiler Var?

Standart bir makbuzda iki temel vergi kalemi bulunur:

1. Stopaj (%20):
   • Sizin adınıza müşterinizin devlete ödediği peşin gelir vergisidir.
   • Makbuzda Brüt Tutar üzerinden hesaplanır ve Brüt Tutardan düşülür.
   • Not: Müşteriniz vergi mükellefi değilse (son tüketiciyse) stopaj hesaplanmaz (Oran %0 girilmelidir).
2. KDV (%20):
   • Hizmetinizin katma değer vergisidir.
   • Brüt Tutar üzerinden hesaplanır ve toplam tutara eklenir.
   • Bazı sağlık ve eğitim hizmetlerinde bu oran %10 olabilir.

Hesaplama Mantığı (Formül)

Örnek Senaryo:

Müşterinizle 10.000 TL Brüt üzerinden anlaştınız.

• Brüt Ücret: 10.000 TL
• Stopaj (%20): 10.000 x 0.20 = 2.000 TL (Düşülecek)
• Net Ücret: 10.000 – 2.000 = 8.000 TL (Sizin Kazancınız)
• KDV (%20): 10.000 x 0.20 = 2.000 TL (Eklenecek)
• Tahsil Edilen (Bankaya Yatan): 8.000 (Net) + 2.000 (KDV) = 10.000 TL

Dikkat: Bankaya yatan para 10.000 TL olsa da, bunun 2.000 TL’si KDV’dir ve devlete ödersiniz. Sizin cebinizde kalan net para 8.000 TL’dir. (Stopajı ise müşteri sizin adınıza öder).

Netten Brüte Hesaplama

Müşteri size “Ben senin eline net 10.000 TL geçmesini istiyorum” derse, brüt tutarı bulmak için şu formül kullanılır:

$$Brüt = \frac{Net}{(1 – Stopaj Oranı)}$$

• $10.000 / 0.80 = 12.500 TL$ (Makbuza yazılacak brüt tutar).

Kazancınızı artırmak ve işinizi büyütmek için kar oranlarınızı kontrol etmek isterseniz Kar Marjı Hesaplama aracımızı da kullanabilirsiniz.

Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Rehberi: Vergi Mevzuatı, Teknik Hesaplamalar ve Freelance Finans Yönetimi

Modern iş dünyasında bağımsız çalışma modellerinin (freelance) ve uzmanlık odaklı meslek gruplarının (doktor, avukat, mühendis, mimar) artmasıyla birlikte, finansal belgelendirme süreçleri hiç olmadığı kadar kritik bir hale gelmiştir. Bu süreçlerin en temel taşı olan Serbest Meslek Makbuzu (SMM), sadece bir “tahsilat belgesi” değil, aynı zamanda Gelir Vergisi Kanunu ve Vergi Usul Kanunu çerçevesinde düzenlenen hukuki bir delildir. Standart bir ticari faturadan farklı olarak; stopaj kesintisi, KDV yükümlülüğü ve “net/brüt” ayrımı gibi karmaşık parametreleri barındırır. Bu dev rehberde, bir serbest meslek erbabının bilmesi gereken tüm mali detayları, 2026 yılı güncel vergi oranları ve teknik formülleriyle birlikte inceleyeceğiz.

1. Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Nedir? Hukuki Dayanaklar

Serbest Meslek Makbuzu, Serbest Meslek Erbabı (GVK Madde 65-66) tarafından verilen hizmetlerin bedelinin tahsil edildiğini gösteren resmi bir evraktır. Faturadan en temel farkı, “tahsilat esasına” dayalı olmasıdır. Yani fatura hizmet verildiğinde kesilebilirken, SMM kural olarak paranın tahsil edildiği an düzenlenmelidir.

Kimler SMM Düzenlemek Zorundadır?

Kendi nam ve hesabına çalışan, sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye dayanan meslek grupları bu kapsama girer:

• Hukukçular: Avukatlar, noterler.
• Sağlık Çalışanları: Serbest çalışan doktorlar, diş hekimleri, veterinerler.
• Teknik Uzmanlar: Mühendisler, mimarlar, şehir plancıları.
• Sanat ve Eğitim: Yazarlar, ressamlar, bestekarlar, özel ders veren öğretmenler.
• Yeni Nesil Freelancerlar: Yazılımcılar, grafik tasarımcılar, dijital pazarlama uzmanları ve vergi mükellefiyeti olan içerik üreticileri.

2. SMM’nin Temel Bileşenleri ve Vergi Kalemleri

Bir SMM’yi hatasız hesaplamak için şu dört kavramı çok iyi anlamak gerekir:

A. Brüt Tutar (Hizmet Bedeli)

Hizmetinizin vergi öncesi ham bedelidir. Tüm hesaplamalar bu tutar üzerinden yapılır. Müşterinizle “Brüt 20.000 TL” üzerinden anlaştıysanız, vergi yükümlülükleri bu rakamdan düşülür veya eklenir.

B. Stopaj (Gelir Vergisi Kesintisi – %20)

Gelir Vergisi Kanunu uyarınca, hizmeti alan taraf (müşteriniz), size ödeyeceği brüt tutarın %20’sini keserek sizin adınıza vergi dairesine öder. Bu, sizin peşin ödediğiniz gelir vergisidir. Eğer müşteriniz vergi mükellefi olmayan bir “nihai tüketici” (vatandaş) ise stopaj hesaplanmaz.

C. KDV (Katma Değer Vergisi – %20)

Hizmet bedelinin üzerine eklenen vergidir. Genel oran %20’dir ancak bazı özel sağlık veya eğitim hizmetlerinde bu oran %10 olarak uygulanabilir. Bu vergi sizin geliriniz değildir; emaneten müşteriden alıp devlete ödediğiniz bir vergidir. KDV planlamalarınızda hata yapmamak için KDV Hesaplama aracımızdan güncel oranları teyit edebilirsiniz.

D. Net Ücret ve Tahsil Edilen Tutar

• Net Ücret: Brüt tutardan stopajın düşülmesiyle kalan, sizin gerçek kazancınızdır.
• Tahsil Edilen (Elinize Geçen): Net ücrete KDV’nin eklenmiş halidir. Banka hesabınıza yatan toplam paradır.

3. Matematiksel Hesaplama Formülleri (LaTeX)

SMM hesaplamaları iki yönlü yapılır:

Brütten Nete Hesaplama

Müşterinizle brüt bir rakam üzerinden anlaştığınızda kullanılır:

$$\text{Net} = \text{Brüt} \times (1 – \text{Stopaj Oranı})$$

$$\text{Tahsil Edilen} = \text{Net} + (\text{Brüt} \times \text{KDV Oranı})$$

Netten Brüte Hesaplama

Müşteriden elinize geçecek net rakamı belirleyip brütü bulmanız gerektiğinde kullanılır:

$$\text{Brüt} = \frac{\text{Net}}{1 – \text{Stopaj Oranı}}$$

Bu matematiksel süreçlerde hata payını sıfıra indirmek için yukarıdaki SMM Hesaplama Aracı tam da bu formülleri saniyeler içinde uygular.

4. 2026 Yılında Freelancerlar İçin Vergi Planlaması

2026 yılı itibarıyla artan Yeniden Değerleme Oranları ve vergi dilimleri, serbest meslek erbabının “kar yönetimi” yapmasını zorunlu kılmıştır. Gelirleriniz arttıkça ödeyeceğiniz gelir vergisi dilimi de yükseleceği için, yıl sonunda sürprizle karşılaşmamak adına kar marjınızı iyi yönetmelisiniz. Bu noktada Kar Marjı Hesaplama rehberimizi inceleyerek hizmetlerinizi nasıl fiyatlandırmanız gerektiğini analiz edebilirsiniz.

5. SMM Düzenlerken En Sık Yapılan 5 Hata

1. Stopajı KDV Dahil Tutar Üzerinden Hesaplamak: Stopaj her zaman brüt tutar üzerinden hesaplanır.
2. Tahsil Edilmemiş Hizmete Makbuz Kesmek: SMM tahsilat esasına dayanır. Para yatmadan makbuz kesmek, henüz almadığınız paranın vergisini ödemenize neden olur.
3. İstisna ve Muafiyetleri Atlamak: GVK 18. Madde kapsamında (yazarlar, ressamlar vb.) istisna kapsamındaysanız stopaj oranınız farklı olabilir.
4. KDV Oranını Yanlış Girmek: Sektörünüze özel bir KDV indirimi olup olmadığını mutlaka mali müşavirinize danışın.
5. Giderleri Kaydetmemek: SMM ile kazandığınız paranın vergisini düşürmek için mesleki giderlerinizi (kira, internet, bilgisayar vb.) doğru kaydetmelisiniz. Giderlerinizi yönetirken Yüzde Hesaplama Aracı kullanarak giderlerinizin gelirinize oranını takip edebilirsiniz.

6. e-SMM (Elektronik Serbest Meslek Makbuzu) Süreci

Artık kağıt makbuz dönemi tamamen bitti. Tüm serbest meslek erbapları e-SMM sistemine geçmek zorundadır. Bu sistem sayesinde:

• Makbuzlar dijital ortamda saklanır.
• Müşteriye anında e-posta veya SMS ile iletilebilir.
• Hatalı makbuzlar belirli bir süre içinde “iptal” edilebilir.e-SMM başvurusu ve aktivasyon süreçleri hakkında detaylı bilgi için 2026 E-Devlet Üzerinden Yapılabilen Tüm İşlemler rehberimize göz atabilirsiniz.

7. Yurt Dışına SMM Kesilir mi? (Hizmet İhracatı)

Eğer yurt dışındaki bir firmaya yazılım, tasarım veya danışmanlık hizmeti veriyorsanız “Hizmet İhracatı” yapmış olursunuz.

• KDV İstisnası: Yurt dışına verilen hizmetlerde (hizmetten yurt dışında faydalanılıyorsa) KDV %0 olarak uygulanır.
• Stopaj: Yurt dışı firmalar Türkiye’deki vergi sistemine tabi olmadığı için stopaj kesintisi yapmazlar (Oran %0 girilir).Bu durumda elinize geçen brüt tutar ile net tutar eşitlenir. Yurt dışından gelen dövizin Türk Lirası karşılığını ve enflasyon etkisini ölçmek için Enflasyon Hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

8. SMM ve Bağ-Kur İlişkisi

Serbest meslek mükellefiyeti açtığınızda otomatik olarak 4/B (Bağ-Kur) kapsamına girersiniz. Kazancınız üzerinden her ay düzenli prim ödemeniz gerekir. Kazancınızın ne kadarının vergiye, ne kadarının sigorta primine gittiğini analiz etmek, gerçek net gelirinizi bulmanızı sağlar. Emeklilik planlaması veya işsizlik durumları için 2026 İşsizlik Maaşı ve İşçi Hakları Rehberi içeriğimiz size ek bilgiler sunabilir.

9. Profesyonel Fiyatlandırma Stratejisi

Freelancerlar genellikle “saatlik ücret” üzerinden çalışır. Ancak saatlik ücretinizi belirlerken sadece çalışılan süreyi değil, ödeyeceğiniz stopaj, KDV, Bağ-Kur ve yıllık gelir vergisini de hesaba katmalısınız. Örneğin, net 50.000 TL kazanmak istiyorsanız, brüt faturanızın yaklaşık 75.000 TL civarında olması gerektiğini bilmelisiniz. Bu tür finansal projeksiyonlar için Ne Kadar Kredi Çekebilirim aracımızla borçlanma kapasitenizi de test edebilirsiniz.

10. Sonuç: Finansal Disiplin Başarıyı Getirir

Serbest meslek dünyasında başarılı olmanın yolu, verdiğiniz hizmetin kalitesi kadar mali süreçlerinizi ne kadar doğru yönettiğinizden geçer. SMM hesaplama aracımız, karmaşık vergi labirentinde yolunuzu bulmanızı ve müşterinize saniyeler içinde doğru teklifi sunmanızı sağlar.

TamListe.tr olarak, sadece bir hesap makinesi değil, profesyonel hayatınızda size rehberlik edecek bir finans kütüphanesi olmayı hedefliyoruz. Diğer tüm ticari ve pratik hesaplamalarınız için araçlarımızı takip etmeye devam edin.